Nghe cái tên “Crime 101” có thể khiến nhiều người liên tưởng đến một bộ phim trộm cắp nhẹ nhàng, mang màu sắc giải trí. Nhưng thực tế, đây là một tác phẩm tội phạm đậm chất u ám và giàu chiều sâu tâm lý. Phim xoay quanh ba nhân vật chính: tên trộm bí ẩn Mike Davis (Chris Hemsworth), viên thám tử ám ảnh với việc truy bắt hắn Lou Lubesnick (Mark Ruffalo), và nữ chuyên viên bảo hiểm Sharon Colvin (Halle Berry), người phải xử lý những khoản bồi thường sau mỗi phi vụ.
Con số “101” trong tiêu đề ám chỉ xa lộ 101 tại Nam California – tuyến đường huyết mạch đưa Mike đến và rút khỏi các mục tiêu. Phim sở hữu hai trường đoạn rượt đuổi bằng xe hơi xuất sắc, phần hình ảnh sang trọng biến Los Angeles thành một đô thị vừa hào nhoáng vừa ma mị. Kịch bản cũng dày đặc nhân vật phụ đáng nhớ: gã tội phạm trẻ ngông cuồng do Barry Keoghan thể hiện; ông trùm già cỗi Money do Nick Nolte thủ vai; và Maya – cô gái trẻ do Monica Barbaro đóng, đem lòng yêu Mike mà không biết thân phận thật của anh.
Tác phẩm do Bart Layton đạo diễn, chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của Don Winslow. Phim dễ khiến khán giả liên tưởng đến phong cách tội phạm kinh điển của Michael Mann, đặc biệt là không khí noir hiện đại gợi nhớ đến Heat hay Thief. Tuy nhiên, “Crime 101” còn pha trộn ảnh hưởng từ những phim tội phạm thời analog như Bullitt, The Driver và cả dòng gangster melodrama thập niên 1930–1940 như Criss Cross hay Angels with Dirty Faces – nơi những tên tội phạm sống theo một “bộ quy tắc” riêng, và chính nó có thể đẩy họ đến diệt vong.
Phim mở đầu không lời dẫn giải, ném khán giả thẳng vào thế giới ngầm. Mike âm thầm theo dõi một vụ giao dịch kim cương để “cướp của kẻ cướp”. Nhưng khi tình huống vượt khỏi tầm kiểm soát, anh buộc phải rút lui – khiến ông trùm Money thất vọng và trao phi vụ lớn tiếp theo cho Ormon (Keoghan), một kẻ trẻ tuổi đầy bất ổn. Money hiện lên như hình mẫu “người cha” méo mó, nuôi dưỡng những chàng trai lạc lối thành tay sai trung thành.
Ở tuyến còn lại, Sharon nghi ngờ khách hàng của mình dính líu đến vụ trộm và tìm cách nhờ Lou gây áp lực điều tra. Lou – một cảnh sát lý tưởng giữa tập thể chỉ quan tâm đến thành tích – lại theo đuổi giả thuyết riêng: hàng loạt vụ cướp quanh các lối lên xa lộ 101 là do cùng một “bóng ma” gây ra. Sự ám ảnh này khiến anh bị xem như kẻ lập dị, bị cấp trên yêu cầu “tìm một giả thuyết phù hợp với cả tòa nhà”, tức là hoặc tuân thủ hệ thống, hoặc rời đi.
Điều khiến “Crime 101” vượt lên trên nhiều phim cùng thể loại là chiều sâu xã hội và ý thức giai cấp. Phim liên tục đặt câu hỏi về tự do ý chí, số phận và cái giá của chủ nghĩa cá nhân cực đoan. Mike giàu có nhờ những phi vụ, nhưng mang trong mình nỗi bất an của người từng lớn lên trong nghèo khó. Lou sống trong căn nhà chật chội với người vợ sắp ly thân (Jennifer Jason Leigh), đối lập hoàn toàn với thế giới xa hoa mà những nhân vật khác khao khát vươn tới. Los Angeles hiện lên với cả biệt thự sang trọng lẫn trại vô gia cư – một xã hội phân tầng rõ rệt.
Diễn xuất là điểm sáng lớn. Chris Hemsworth chứng minh anh không chỉ là gương mặt siêu anh hùng hào nhoáng mà còn có khả năng đào sâu nội tâm. Mike của anh là người đàn ông bề ngoài tự tin nhưng ánh mắt luôn chất chứa tổn thương chưa từng được gọi tên. Mark Ruffalo mang đến một Lou mềm giọng, khom lưng, gần như xuề xòa – nhưng ẩn chứa sự sắc bén khiến đối phương phải chùn bước. Sharon của Halle Berry không chỉ là “nữ phụ trong phim tội phạm”, mà là một cá thể độc lập, mạnh mẽ và đầy tự trọng.
“Crime 101” là bộ phim bạo lực nhưng không tàn nhẫn; u tối nhưng không bi quan. Nó kể về những con người thất bại, rồi biến đổi sau cú va chạm với chính lựa chọn của mình. Trong một thị trường đầy những phim tội phạm vay mượn công thức từ “Heat”, tác phẩm này không chỉ lặp lại, mà còn nâng cấp và làm mới. Đây là một trong những phim tội phạm hiếm hoi của Hollywood gần đây vừa giải trí mạnh mẽ, vừa có điều gì đó sâu sắc để nói – và đủ tự tin để không nói hết mọi thứ ra thành lời.
